Duyu bütünleme, kişinin kendi vücudundan ve çevresinden gelen bütün duyumları algıladıktan sonra gerekli önceliğe göre bunları sıralayıp bir bütün oluşturması ve ortaya çıkan bu bütüne göre duruma uygun bir cevap oluşturmasını ifade etmektedir.

Duyu bütünleme işlemi duyusal sistemlerimize gelen milyonlarca bilgiyi anlamlandırmamızı ve organize etmemizi sonrasında da bunlara uygun cevap oluşturabilmemizi sağlar ve bu açıdan amaca yönelik hareketlerimizde, sosyal ilişkilerimizde, çevreyle olan iletişimimizde ve hatta vücudumuzun herhangi bir aktivite sırasında duruşunda bile oldukça önemli rol üstlenmektedir.

Şimdiye kadar hepimiz vücudumuzda beş duyu organımız olduğunu öğrenmiştik fakat aslında bilinen beş duyusal sistemimize ek olarak iki duyusal sistemimiz daha bulunmaktadır. Bunlardan biri derin duyu da dediğimiz proprioseptif sistem , bir diğeri de vestibüler sistemdir. Proprioseptif sistem gözlerimiz kapalıyken bile uzuvlarımızın nerede ve hangi konumda olduğunu algılamamızı sağlayan, kas ve eklemlerdeki duyu alıcılarından gelen pozisyon bilgilerini alan ve kas kuvvetimizi hangi aktivite için ne kadar kullanacağımızın bilgisini veren sistemdir. Vestibüler sistem ise iç kulakta bulunan denge alıcılarımızdan gelen bilgileri algılayarak başın pozisyonu, hareketi, aynı zamanda bu hareketin hızı ve yönü gibi bilgileri bize veren ve bu bilgiler ışığında vücudumuzda hangi grup kasları çalıştırıp hangi pozisyonu almamız gerektiği bilgisini de bize veren duyusal sistemimizdir.

Duyu bütünlemeye bir örnek verecek olursak, elimize aldığımız nesnenin ne olduğunu taktil sistemimiz sayesinde ona dokunarak, proprioseptif sistemimiz sayesinde ağırlığını algılayarak, görsel sistemimiz sayesinde dış görünüşüne dair ayrıntılı bilgileri alarak, buna ek olarak koklama duyumuz sayesinde kokusunu alarak bir cevaba varıyoruz.

Duyu bütünleme terapisi ise, duyu bütünleme işleminin herhangi bir basamağında meydana gelen eksiklik veya bozukluğun çeşitli terapi metodlarıyla giderilmesi veya düzeltilmesidir. Mesela hiperaktif çocuklarımızın normalden fazla hareket etme isteği onların vestibüler yani başımızın hareketlerini algılayan duyusal sistemlerinin hareketleri normalden daha az algılamasından dolayı ortaya çıkmaktadır. Çocuklar bu hareketleri az hissettikleri için daha fazla hareket etme eğilimde olmaktadır. Bir başka örnekte de, salıncak, dönme dolap gibi hareketli ve sürekli pozisyon değiştiren yerlerde bulunmak istemeyen çocuklarımızda da vestibüler sistemlerinin olması gerekenden daha fazla çalıştığını, bu sebeple de bu çocuklarımızın hareketli ortamlardan olabildiğince uzak durmaya çalıştıklarını görüyoruz. Bu gibi durumlarda çocuklarımıza ayrıntılı değerlendirme yaparak duyusal sistemlerinden hangilerinde ve ne gibi bir bozukluk olduğunu tespit ettikten sonra bunları düzeltmeye yönelik çocuklarımızın oyun olarak seçtiği aktiviteleri terapi metodu olarak kullanmaktayız.

Duyusal Bütünleme Gelişim Bozuklukları Göstergeleri:

Aşağıdaki yazılanlardan çocuğunuzda görülenlerin sayısı fazlaysa duyu bütünleme problemi olabilir.Bir hekime yada duyu bütünleme terapistine değerlendirme için götürmenizi tavsiye ederiz.Eğer çocuğunuza tanısı konmuş başka bir hastalık da eşlik ediyorsa duyu bütünleme bozukluğu görülme olasılığı %88 olmaktadır.Aynı zamanda erken tanıda çocuklarımız için önemli olmaktadır.

0-2 yaş arası:

-hırçın davranışlar

-düzensiz uyuma alışkanlığı

-tutulmaktan veya sarılmaktan hoşlanmama

-pozisyon değişikliklerine aşırı tepki verme

-sık sık irkilme

-normal gelişimin gerisinde kalma

2-6 yaş arası:

-dikkati toplayamama

-dil bozuklukları

-ağrı ve acıya tepki vermeme

-parklardaki oyuncaklardan korkma

-farklı objelere dokunmaktan kaçınma

-kendini tehlikeye atma yada tamamen sakınma

-yaşıtlarıyla oynamaktan kaçınma

5-7 yaş arası:

-ince el becerilerinde zayıflık

-düşünmeden aniden hareket etme

-hiperaktivite

7 yaş ve sonrası:

-dikkat eksikliği sonrasında başarısızlıkla akademik problemlerin yaşanması

-davranış bozuklukları gösterme

-organize olamama

-aktivitelerde yaşıtlarıyla beraber gitmede zorluk

-ev ödevlerinde veya görevleri tamamlamada zorluk

-sosyal izolasyon yaşaması

-takım oyunları yerine bireysel oyunlar tercih etmesi

Duyu Bütünleme Terapisi Nasıl Olmalıdır?

Duyu bütünleme terapisi eğitimini almış terapistler tarafından uygulanmalıdır. Çocukla terapistin iletişimi esas olup temel güven oluşturulmalıdır. Her çocuğun ihtiyacı gözetilerek terapide zenginleştirilmiş ortamlar oluşturulmalı ve çocuğun tedavide aktif yer alması sağlanmalıdır. Terapi hedefe yönelik aktivitelerle uygun cevapların oluşturulması sağlanarak ilerletilmelidir. Çocuğun organize olmasına yönelik uygun uyaranlar verilmeli sadece vestibüler uyaranlar verilerek organizasyon eksik bırakılmamalıdır.

Oyun, çocuğun sinir sistemini geliştirmenin en etkili ve kestirme yoludur. Ama bir yandan, çocuğunun yaşı kaç olursa olsun bir çok ebevenynin ortak problemi; çocuğuyla oynayacak oyunları bulma ve onu doğru oyuna yönlendirme konularında zorlanması. Tabii diğer yandan da, zamanla yaratıcı fikirler üretmeye çalışmaktan yorulması.

Bir de bazı uzmanların, anne babalara, çocuklarının gelişimi için masa başında uzun uzun oturup dikkat geliştirici etkinlikler yaptırmalarını önerirken, çocuklarını o masada 5 dk daha tutabilmek için ebeveynlerin ne eziyetler çektiğini de hiç bilmiyormuş gibi davranmaları da olayın tuzu biberi.

İşte güzel haber; aslında ebeveynler, çocuklarının davranış, öğrenme, dikkat gibi becerilerini geliştirmek için o sıkıcı etkinliklere mahkum değiller. Zihinsel fonksiyonların gelişimini en güzel destekleyen ve hatta tedavi edici bir yöntem olan duyusal bütünleme aktiviteleri, hem eğllenceli oluşuyla çocukların aktif katılımını sağlıyor hem de anne babalar olarak çok istediğimiz gibi, bir çok farklı alanda gelişimlerine inanılmaz katkı sağlıyor.  Yazımın devamında, soğuyan havaya inat evde ya da sokakta rahatlıkla uygulayabileceğiniz bir çok farklı aktivite ekledim  Sizin de farkedeceğiniz gibi nerdeyse tamamı çocukların isteyerek katılacağı, sevdiği, hatta ihtiyaç duyduğu uyaranları içeren aktiviteler.

Bu duyu bütünleme aktivitelerini uzun uzun ve ayrıntılarıyla yazmayacağım çünkü internette ve kitaplarda zaten hali hazırda yüzlerce örnek bulabilirsiniz. Benim amacım bulacağınız bu aktiviteler içerisinden çocuğunuza uygun olanları seçerken; sinir sistemini en güzel destekleyenleri tanıma ve diğerlerini eleme şansınız olmasını sağlamak.

Aşağıda kısa örneklerle anlattığım oyunların içinden çocuğunuzun yaşına ve ilgi alanlarına uygun olanları seçebilirsiniz. Bunları uygularken özellikle dikkat etmenizi istediğim şey; çocuğunuzun rahatsız olduğunu gözlemlediğiniz hiçbir aktiviteyi sırf burada yazıyor diye oyunlarınıza eklemeyin. Çünkü bu durum onun herhangi bir duyusal uyarana hassasiyeti olabileceğini gösterir ve bu hassasiyet zamanla azalabilir ya da terapi gerektirebilir. Ayrıca bu aktivitelerin tamamı sağlıklı gelişen çocuklar için hazırlanmıştır. Gelişimsel sıkıntısı olan bir çocuğunuz varsa, öncelikle bir uzmandan destek almanızı öneririm. Benim basitçe yazdığım bu uyaranları geliştirmek ve farklı oyunların içine eklemek de elbette sadece sizin hayal gücünüze kalmış.

İşte çocukların bayılacagı duyu bütünleme aktivitelerine birkaç örnek:

  1. Küçük pilates topuyla yumuşak yüzeylerde taklalar atma
  2. Çarşafın içinde sallanma
  3. Yatagın üzerinde zıplama
  4. Kendi etrafında ve sizin etrafınızda dönme
  5. Yüzüstü karnının altına yumuşak bir top varken kedi gibi dururken bu pozisyonda oyunlar oynama
  6. Titreşimli oyuncaklarla oynama
  7. Zeytinyagı veya bebeyagıyla tüm vücuduna hafifçe basınç uygulayarak masajlar yapma
  8. Farklı yüzeylere el ve ayaklar ile dokunma (Ör: Ilık su, soğuk su, pamuk, sert nesneler, çim, kum) Evde çıplak ayak gezme
  9. Kıyafetinin içine saklanan objeyi bulma oyunları
  10. Üzerine atılan tül, battaniye vb. içinden çıkmaya çalışmak
  11. Karşılıklı top atma oynama, elindeki nesneyi hedefe atma
  12. Yüksek bir zeminden( yatağın üzeri vb.) yumuşak bir zemine atlama (minder, yorgan, yastık vb.)
  13. Nesneleri itme ve çekme.
  14. Yerde sırt üstü yatarken havada asılı balona ayaklarıyla vurma
  15. Yerde sırt üstü yatarken ayaklarıyla duvarı itme
  16. Pilates topu üzerinde sırt üstü yatarken, oturmaya, dönmeye çalışma
  17. Agır objeleri (Küçük çocuklar için kavrayabileceği boyda, ağır ama yumuşak oyuncaklar) kaldırmasına ve onlarla oynamasına teşvik etme
  18. Yastık savaşı yapma
  19. Yastık ve yorganların arasında sandviç olma
  20. Traş köpüğü, oyun hamuru, parmak boyası ile oynamaya alıştırma (eller+ayaklar)
  21. Sert ve yumuşak yüzeyleri (düz, tırtıklıvb.) boyama
  22. Çok uzun olmayan bir sopa ile balonu odanın diğer ucuna götürmeye çalışma
  23. İçi pirinç ve bulgur ile dolu bir kutunun içine oturarak içinde oyunlar oynama.
  24. Tüylü/farklı bir zeminlerde sürünme, dönme, yatma (halı, peluş vb.)
  25. Karşılıklı ellere krem/losyon sürme
  26. Çimenleri kopartma, objeleri topraga gömme.
  27. Tırmanma
  28. Hayvanlara dokunma, sevme
  29. Hayvanların yürüme şekillerini taklit etme ( yılan gibi ellerini kullanmadan sürünme, yengeç gibi ters gitme vb)
  30. Toprakta, çimende veya taşlı zeminlerde çorapsız emekleme, dönme, sürünme, yatma
  31. çapraz ‘çak’ yapma oyunu.
  32. Yumuşak topun üzerinde ayakları yere değecek şekilde oturarak zıplama
  33. Mandal takma-çıkarma oyununu sizin ve onun kıyafetlerine takıp çıkarmasını isteyerek oynayabilirsiniz
  34. Yaptığınız farklı hareketlerin aynısını taklit etmesini isteyin.
  35. Baloncuk üfleme oyununda, üfleme çubuklarına üfleyin ve baloncuk yapın, çocuğunuzun onları patlatmasını isteyin.  Daha sonra aynı şekilde onun üflemesini isteyin.
  36. Aktiviteler sırasında ritmik çocuk şarkıları dinletin.
  37. Müzik eşliğinde kucagınızda ya da ellerinizi tutarak ritmalarak dans etme
  38. Salıncaklarda sallanma
  39. Dengesiz yüzeylerde ayakta durmaya çalışma, yürüme
  40. Havada asılı olan topa elleri ve ayakları ile vurma

Tüm bu aktivite ve oyunları oynarken en önemlisi; çocuğunuzla kaliteli bir zaman geçirin. Önüne oyuncak, TV, bilgisayar vs. koymak onunla ilgilenmek demek değildir.

PAYLAŞ
Önceki makaleOtizm

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here